De gevaren van overmatig gebruik van antibiotica bij kinderen

De gevolgen voor individuen en de algemene bevolking van het overmatig gebruik van antibiotica bij zuigelingen en kinderen zijn een probleem voor de volksgezondheid. Lees verder om te weten te komen wat je moet weten.
De gevaren van overmatig gebruik van antibiotica bij kinderen

Laatste update: 19 oktober, 2022

Er is veel gezegd over de mogelijke gevaren van het overmatig gebruik van antibiotica bij  kinderen. Het is een controversieel en voortdurend evoluerend onderwerp, dat bepalend is geweest voor de manier waarop sommige ziekten tegenwoordig behandeld worden.

Uiteindelijk is de wetenschap er duidelijk over geweest: als je niet voorzichtig bent met het gebruik van deze geneesmiddelen, zullen de negatieve gevolgen niet alleen individueel zijn, maar ook wereldwijd.

Vandaag leggen we daarom uit wat die gevolgen zijn en wat er aan gedaan kan worden om ze te vermijden.

Wat betekent het als we het over het overmatig gebruik van antibiotica hebben?

Het overmatig gebruik van antibiotica bij kinderen heeft te maken met het lukrake gebruik van deze middelen zonder medische indicatie.

Vaak bieden ouders, wanneer ze geconfronteerd worden met een banaal gezondheidsprobleem bij kinderen (meestal aandoeningen van de luchtwegen of het maag-darmkanaal), hun gemakkelijk toegankelijke middeltjes aan. Hoewel dit gebaseerd kan zijn op eerdere ervaringen en wat betrouwbare informatie die op het internet gevonden is, is de enige die opgeleid en bevoegd is om dit soort middelen voor te schrijven de arts.

Het grootste probleem met zelfmedicatie is dat op veel plaatsen de koop en verkoop van antibiotica slecht gereguleerd zijn. Ook hebben veel huishoudens om meerdere redenen de neiging een voorraad geneesmiddelen aan te leggen. Bijvoorbeeld om niet naar de dokter te hoeven, om economische redenen, of vanwege een mogelijk tekort, naast andere.

De gevaren van overmatig gebruik van antibiotica bij zuigelingen en kinderen

Antibiotica zijn essentiële geneesmiddelen voor de behandeling van meerdere infectieziekten. Maar ze moeten alleen gebruikt worden in omstandigheden die dat rechtvaardigen. Dat is een gedeelde verantwoordelijkheid van artsen, apothekers en gebruikers.

Wanneer is het handig om antibiotica bij kinderen te gebruiken?

Antimicrobiële stoffen of antibiotica zijn geneesmiddelen die tegenwoordig veel gebruikt worden. Zoals hun naam aangeeft, worden ze gebruikt om micro-organismen die een infectieus proces veroorzaken uit te schakelen. Op dit punt is het belangrijk enkele verduidelijkingen aan te brengen:

  • De micro-organismen die bij de mens ziekten kunnen veroorzaken zijn zeer gevarieerd. In het algemeen omvatten ze bacteriën, virussen, schimmels en parasieten. Elk heeft zijn eigen pathologisch mechanisme. Dat verschilt sterk van soort tot soort.
  • In het geval van antibiotica zijn ze alleen werkzaam tegen bacteriële infecties. Met andere woorden, ze zijn niet nuttig om virale infecties te genezen.

Een van de grootste diagnostische uitdagingen waar specialisten voor staan is het bepalen van de meest waarschijnlijke oorsprong van infecties, aan de hand van de klinische verschijnselen van kinderen.

Als ouders of verzorgers geen medische kennis hebben, zullen ze niet in staat zijn bacteriële en virale infecties van elkaar te onderscheiden. En daardoor is de kans groot dat ze kinderen zonder reden een antibioticum geven. Een duidelijk voorbeeld hiervan is virale keelontsteking. Men neemt vaak aan dat het keelontsteking is (bacteriële), ook al is niet aan de diagnostische criteria voldaan.

De gevaren van overmatig gebruik van antibiotica

Van de beruchte antimicrobiële resistentie tot het ontstaan van allergische aandoeningen, de risico’s van overmatig gebruik van deze geneesmiddelen bestaan en verdienen het om even overdacht te worden. Hieronder lichten we enkele van de negatieve gevolgen toe van deze praktijk, die verre van ongevaarlijk is.

1. Bacteriële resistentie neemt toe

De laatste jaren hebben internationale gezondheidsorganisaties zich intensief ingespannen om de aandacht te vestigen op dit mondiale probleem. De Wereldgezondheidsorganisatie (WHO – Engelse link) vermeldt dit in een van haar publicaties.

Bacteriën hebben van nature een reeks mechanismen ontwikkeld die bedoeld zijn om zich te verdedigen tegen de werking van bepaalde stoffen die dodelijk voor hen zijn, zoals antibiotica.

Het meest verrassende is dat hoe meer men deze middelen gebruikt, hoe meer resistentie ertegen ontstaat.

Antibiotica hebben de sterfte aan veel aandoeningen, zoals longontsteking of hersenvliesontsteking, sterk verminderd. Deze ziekten kan men tegenwoordig gemakkelijk behandelen met een vroege ziekenhuisopname en tijdige behandeling.

Maar in de huidige situatie schat men dat bacteriën na verloop van tijd minder gevoelig zullen worden voor de antibiotica die we nu hebben. Zelfs in het huidige tempo van de farmaceutische industrie is het meer dan waarschijnlijk dat binnen enkele tientallen jaren veel van de meest voorkomende infectieziekten een echte bedreiging voor de mensheid zullen worden doordat ze niet meer te genezen zijn.

2. Het overmatig gebruik van antibiotica heeft een negatieve invloed op de darmmicrobiota

De darmmicrobiota is het geheel van bacteriën dat van nature het spijsverteringsstelsel bewoont. Onder normale omstandigheden is er een evenwicht tussen de voor de mens gunstige bacteriën. Dit verhindert de ontwikkeling van ziekteverwekkende bacteriën en bestrijdt veel ziekten in deze organen.

Er zijn talloze situaties die tot verandering van de darmmicrobiota kunnen leiden, waaronder het misbruik van antibiotica bij zuigelingen en kinderen. Deze stoffen maken geen onderscheid welke micro-organismen ze uitschakelen, wat aanzienlijke gezondheidsproblemen in het maag-darmkanaal kan veroorzaken.

Een studie (Engelse link) gepubliceerd in Gut Microbes (2021) concludeerde dat het gebruik van antibiotica de diversiteit van bacteriën in de microbiota vermindert en geassocieerd is met een proces dat intestinale dysbiose heet. Dit verschijnsel bevordert de groei van ziekteverwekkende micro-organismen, zoals E. coli en Shigella.

Een moeder en haar baby bij de kinderarts
Het is waar dat antimicrobiële middelen, zelfs als ze door een arts worden voorgeschreven, de darmflora kunnen beschadigen. Misbruik ervan vergroot echter de kans op het veroorzaken van schade. In dit geval weten kinderartsen wanneer en hoe ze geneesmiddelen op de veiligst mogelijke manier kunnen gebruiken.

3. Antibioticagebruik verhoogt de kans op het ontstaan van allergieën

Een onderzoeksartikel (Engelse link) gepubliceerd in Annals of Allergy, Asthma & Immunology (2017) bekeek medische dossiers van een ziekenhuis in Tokio en vond een interessant verband tussen vroeg antibioticagebruik en het ontstaan van bepaalde ziekten.

De onderzoekers stelden vast dat de bestudeerde populatie (die met blootstelling aan antimicrobiële middelen in de eerste 2 levensjaren) aanzienlijk meer kans had op het krijgen van astma, atopische dermatitis en allergische rhinitis. Dit zijn een groep ziekten die nauw met elkaar samenhangen en de levenskwaliteit van individuen aanzienlijk verminderen.

Bij twijfel, raadpleeg een arts

Als zich gewone kinderverschijnselen voordoen (zoals keelpijn, koorts, hoest, diarree, of plasproblemen), is het beter zo snel mogelijk een kinderarts te bezoeken om de mogelijke oorzaken te beoordelen. Het is belangrijk te weten dat de behandeling van de gediagnosticeerde aandoening al dan niet antibiotica kan omvatten.

Als je twijfels hebt over de medicijnen die je arts voorschrijft, raden we je aan hem te raadplegen over de noodzaak van het gebruik van antibiotica, om de redenen ervan te begrijpen. En ook, om te weten waar je rekening mee moet houden de volgende keer dat iets dergelijks gebeurt. Wellicht ook interessant voor jou

Borstvoeding en antibiotica: wat je moet weten
Je bent mama
Lees het op Je bent mama
Borstvoeding en antibiotica: wat je moet weten

Sommige antibiotica komen voor in de moedermelk en veroorzaken problemen bij baby's als je borstvoeding geeft. Lees meer over borstvoeding en antib...